Skip directly to content

Sosyal fobi (Sosyal anksiyete bozukluğu) nedir?

“Sadece bir saniye için gözlerinizi kapatın ve bir odaya girdiğinizi ve orada bazı arkadaşlarınızı ve meslektaşlarınızı gördüğünüzü düşünün, birden yere doğru bakıyorsunuz ve üzerinizde hiçbir giysinin olmadığının farkına varıyorsunuz”. Sosyal fobisi(SF) olan kişilerin bir toplumsal durumla karşılaştıklarında neler hissettiklerini bu senaryo çok iyi anlatmaktadır. “Büyük bir utanç duyarsınız, odadan kaçıp gitmek istersiniz, sanki ölecekmiş gibi olduğunuzu hissederseniz, hiç kimseyi yeniden görmek istemezseniz”. SF bireyin başkaları tarafından yargılanabileceği kaygısını taşıdığı toplumsal ortamlarda mahcup ya da rezil olacağı konusunda belirgin ve sürekli korkusunun olduğu bir kaygı bozukluğudur. Kişiler başkalarıyla etkileşimde bulunmalarını gerektiren ya da bir eylemi başkalarının yanında yerine getirmeleri gereken durumlardan korkarlar ve bunlardan olabildiğince kaçınmaya çalışırlar. Başkalarının kendileriyle ilgili olarak anksiyeteli, zayıf, kaçık ya da aptal gibi yargılarda bulunacağını düşünürler. Ellerinin ya da seslerinin titrediğinin farkına varacaklarıyla ilgili kaygılarından ötürü toplum önünde konuşmaktan korkabilirler ya da düzgün bir biçimde konuşamıyor gibi görünmekten korktukları için başkalarıyla karşılıklı konuşurken aşırı kaygı duyabilirler. Diğer insanların ellerinin sallandığını görmesinden utanç duyacaklarından korktukları için başkalarının yanında yemekten, içmekten ya da yazı yazmaktan kaçınabilirler.1

Sosyal anksiyete bozukluğu DSM-5 kılavuzuna göre tanımlanır.2

  1. Kişinin diğerleri tarafından muhtemel dikkatle izlenmesine maruz bırakan bir ya da daha fazla sosyal durum hakkında anlamlı korku veya anksiyete. Örnekler; sosyal etkileşimleri (sohbet etme, tanıdık olmayan insanlarla buluşma), gözlemlenmeyi (örn. yemek yeme ya da içme) ve diğerlerinin karşısında performans sergilemeyi (örn. bir konuşma yapmak) içerir.

Not: Çocuklarda anksiyete sadece erişkinlerle etkileşim sırasında değil akranlarıyla da oluşmalıdır.

  1. Kişi, kendisinin negatif değerlendirilmesine yol açacak şekilde davranmaktan ya da anksiyete semptomlarını göstereceğinden korkar.
  2. Sosyal ortamlar hemen her zaman korku ya da anksiyeteye neden olur.

Not: Çocuklarda, korku ya da anksiyete sosyal ortamlarda ağlama, bağırıp çağırıp tepinme, donma, yapışma, ürkekleşme veya konuşmama şeklinde kendini gösterebilir.

  1. Sosyal ortamlardan yoğun korku veya anksiyete sebebiyle kaçınılır ya da dayanılamaz.
  2. Korku ya da anksiyete; sosyal ortamın ve sosyokültürel içeriğin sunduğu gerçek tehdit ile orantılı değildir.
  3. Korku, anksiyete ya da kaçınma süreklidir, tipik olarak 6 ay ya da daha fazla süre devam etmektedir.
  4. Korku, anksiyete ya da kaçınma; sosyal, mesleki ya da işlevselliğin diğer önemli alanlarında klinik olarak anlamlı stres ya da bozulmaya neden olur.
  5. Korku, anksiyete ya da kaçınma; bir maddenin fizyolojik etkilerine (örn. ilaç bağımlılığı, bağımlılık) ya da diğer medikal durumlara dayanmamaktadır.
  6. Korku, anksiyete ya da kaçınma; diğer bir mental bozuklukla daha iyi açıklanmamalıdır, örn. panik bozukluk, vücut dismorfik bozukluğu veya otizm spektrum bozuklukları.
  7. Eğer diğer bir medikal durum (örn. Parkinson hastalığı, obezite, yanıklar ya da yaralanma sebebiyle şekil bozukluğu) varsa; korku, anksiyete ya da kaçınma açık bir şekilde ilişkili değildir ya da aşırıdır.
  8. Korkunun toplum içinde konuşma ya da performans ile sınırlı olup olmadığını belirleyiniz.

Sosyal anksiyete bozukluğu görülme sıklığı nedir?

Sosyal anksiyete bozukluğunun yaşam boyu sıklığı kadınlarda %10,3 ve erkeklerde %8,7’dir.3

Başlıca anksiyete bozuklukları nelerdir?

Anksiyete bozuklukları sık karşılaşılan hastalıklar arasında yer alır.4

Başlıca anksiyete bozuklukları:4

  • Panik bozukluk
  • Agorafobi
  • Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB)
  • Sosyal fobi
  • Basit (izole) fobiler
  • Mikst anksiyete ve depresyon bozukluğu

Anksiyete bozukluklarının risk faktörleri nelerdir?

Genel olarak ankisiyete bozukluklarının ortaya çıkışı için risk faktörleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:5

a)Stresli yaşam olayları,

b)Ayrılığa aşırı duyarlılık,

c)Sorunlu bağlanma tarzları,

d)Dağılma anksiyetesine yatkınlık,

e)Çocukluk çağında fiziksel ve cinsel istismar,

f)Öfke ifadesi, bağımlılık ve ayrılığa ilişkin çatışmalar.

Sosyal anksiyete bozukluğu nasıl teşhis edilir?

Anksiyete bozukluklarının tanısı yukarıda belirtilmiş DSM-5 ölçütlerine göre teşhis edilir.2

Sosyal anksiyete bozukluğu nasıl tedavi edilir?

Sosyal anksiyete bozukluğu tedavisi olan bir hastalıktır.1

İlaç tedavisi ve psikoterapi (konuşmaya dayalı ruhsal tedavi) uygulanır. Hastanın durumuna göre bazen tek başına psikoterapi, bazen ilaç tedavisi uygulansa da genelde her ikisinin beraber uygulanmasında başarı daha yüksektir. İlaç tedavisinde özellikle serotonin sistemi üzerinde etkili olan ilaçlar seçilir. Tedavinin ilk günlerinde hafif bulantı, baş ağrısı, uyku bozukluğu, midede huzursuzluk gibi geçici yan etkiler oluşabileceği, zamanla bu belirtilere vücudun alışabileceği hastaya bildirilir. Bu ilaçlar bağımlılık yapmaz, kalıcı hasar veren yan etkileri yoktur. İlaç etkisinin ortaya çıkması için iki-üç hafta kadar beklemek gerekir. İlacın etkili olup olmadığına karar vermek için en az 10 hafta süre geçmelidir. Tedavi süresi, ortalama 9-12 aydır.1

Referanslar:

  1. Türkiye Psikiyatri Derneği. Ruhsal Hastalıklar: Sosyal Fobi. http://www.psikiyatri.org.tr/pagepublic.aspx?menu=20 Erişim Tarihi: 03.05.2016
  2. American Psychiatric Association: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition. DSM 5. Arlington, VA, American Psychiatric Association, 2013. ISBN 978 0 89042 555 8 (Paperback). ISBN 978 0 89042 554 1 (Hardcover).
  3. McLean CP et al. 2011; 45(8):1027-1035.
  4. Bandelow B, et al. Dtsch Arztebl Int. 2014;111:473-480.
  5. Tural U. Anksiyete Bozuklukları. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Dönem 5 Ders Notları.

VEN 1642 (Ekim 2016)